Congres Apeldoorn: aanbestedingswet luidt nieuwe tijd in


‘Met EMVI gaat niets meer vanzelf‘

 
Overheden en aannemers hebben nog veel vraagtekens over de uitwerking van de nieuwe aanbestedingswet. De wet wil gunning op EMVI stimuleren, maar is de economisch meest voordelige inschrijver ook de beste partner for the job? En hoe zit het met vertrouwen en overleg? Is daar nog ruimte voor of wordt de geest van de wet alweer snel door juridische procedures in de fles geduwd? Over één ding zijn alle partijen het eens: een nieuwe tijd is aangebroken. Met EMVI gaat niets meer vanzelf.

Hans Biesheuvel




 “Zakendoen op basis van relaties is niet meer genoeg. Het gaat er voortaan om wat je te bieden hebt.” Dat zei inspreker Hans Biesheuvel, sinds twee jaar voorzitter van MKB Nederland, tijdens het congres ‘EMVI tenzij...’ in het Apeldoornse stadhuis op 20 maart. Deze zesde editie van het jaarlijkse bouwcongres voor Oost-Nederland zat voller dan ooit. Er was zelfs een deelnamestop voor nodig om de vele belangstellenden te kunnen herbergen. De crisis in de bouw zal hierbij een rol hebben gespeeld, maar ook het onderwerp sprak tot de verbeelding. Door de nieuwe aanbestedingswet wordt namelijk alles anders, maar niemand weet precies hoe. En dat leidde tot uiteenlopende reacties. “Ik heb twee extra mensen nodig om aanbestedingen op basis van EMVI te kunnen doen”, sprak een wegenbouwer tijdens de plenaire paneldiscussie. Hij voegde eraan toe: “Als plannen van aanpak anoniem moeten zijn en als er te weinig ruimte is om je onderscheidend vermogen te laten zien, dan doe ik liever op prijs mee.” Een deelnemer aan een van de vijf workshops zei de hoeveelheid regels te vrezen waaraan zijn bedrijf moet voldoen: “Er wordt gesproken over EMVI, UAV-GC, enzovoort. De rillingen lopen me over het lijf.”

Vrolijk
Wegenbouwer en lid van het discussiepanel Barend van Kessel wordt juist vrolijk van de nieuwe wet: “De juristen van de overheid zijn aan het woord geweest, het raamwerk ligt er. Nu moeten de marktpartijen er samen wat van maken. Dat vraagt om overleg en hernieuwd vertrouwen, dat zo lang is weggeweest.” “Maar dan moeten aannemers zich wel goede verliezers tonen”, aldus panellid André Dorée van de Universiteit Twente. “In de nieuwe wet zijn veel zaken nog rekbaar. Bijvoorbeeld de proportionaliteit, het clusterbeginsel en de inrichting van het klachtenbeheer. Het is aan de marktpartijen om daar invulling aan te geven. Maar als er twee of drie slechte verliezers zijn die gaan procederen, dan kan dat al aanleiding voor de overheid zijn om de boel weer dicht te timmeren.” “Klopt”, aldus Van Kessel. “Opdrachtnemers moeten gaan produceren en niet procederen als ze het ergens niet mee eens zijn. Aan de andere kant van de tafel moeten opdrachtgevers leren om in de geest van de wedstrijd te fluiten. Er is geen pasklare manier om EMVI in te vullen. Marktpartijen moeten er samen uitkomen. Dit is een duidelijk kantelpunt.”

Visie
De meningen en verwachtingen liepen dus uiteen tijdens het congres, dat was georganiseerd door Stadswerk Gelderland/Utrecht, Bouwend Nederland Regio Oost, Regieraad Bouw Oost Nederland en de gemeente Apeldoorn. Daar komt nog eens bij dat de nieuwe aanbestedingswet alléén niet genoeg is om de bouw en infra uit de diepe crisis te redden. “Ik mis vooral visie van de politiek”, aldus Hans Biesheuvel. “Hoe gaan wij in Nederland de komende jaren ons geld verdienen? Daar is geen plan voor. Nederland is een van de ondernemendste landen ter wereld, maar er komen alleen maar meer onzekerheden. Kunnen mensen nog een hypotheek nemen, krijgen we straks nog ons pensioen, is ons spaargeld veilig? De politiek antwoordt met plannen voor de korte termijn zoals het Kunduz-akkoord en het woonakkoord. Maar waar willen we nu eigenlijk naartoe? Ik was destijds optimistisch over de kabinetsformatie, maar teleurgesteld in het regeerakkoord. Ik dacht zelfs dat ik het verkeerde stuk in handen had. Alleen maar cijfertjes: 16 miljard besparen en daar maatregelen bij verzinnen. Geen enkele visie.”
Hans Brouwer

    
Opstropen
Hoewel de voorzitter van MKB Nederland naar eigen zeggen een rasoptimist is, heeft zijn vertrouwen in de politiek een forse deuk opgelopen: “Vijf verkiezingen in tien jaar tijd. Geen wonder dat er in de politiek weinig animo is voor de lange termijn.” Volgens Biesheuvel is er maar één oplossing: “We moeten het als ondernemers zelf doen. De mouwen opstropen en Nederland door de crisis trekken. Daarbij moeten we ons niet laten leiden door de export, want dat is vooral doorvoer. We moeten ons richten op bedrijven die waarde creëren. De maakindustrie, en in het bijzonder de bouw, is de kurk waar de Nederlandse economie de komende decennia op drijft. Ik zie de nieuwe aanbestedingswet dan ook als het begin van herstel van vertrouwen. Innovatieve bedrijven van groot tot klein, die hun nek durven uitsteken, krijgen nu een kans. Pak die kans, maar besef dat niets meer vanzelf gaat. Het bouwen op relaties is voorbij. De macht is nu aan de creatieve bedrijven die overtuigend laten zien wat zij te bieden hebben.” Van zijn kant zal Biesheuvel er alles aan doen om de politiek in beweging te brengen, zo beloofde hij de congresgangers: “Ruimte voor ondernemerschap krijg je door minder regels, het stimuleren van creativiteit en innovatie, het eindelijk eens ophouden met de stroom aan lastenverzwaringen voor bedrijven en een goede investeringsagenda voor de lange termijn. Als ik zie dat ondernemers nul op het rekest krijgen bij de kredietverlening voor hun plannen, dan denk ik: dat kan niet waar zijn. Dit moet echt afgelopen zijn.”

Praktijk
Hoe de nieuwe aanbestedingswet in de praktijk zal werken, daar heeft nog niemand zicht op, zo bleek uit de levendige discussie tijdens het congres. “We zijn als bouwers gewend om op basis van bestek en objectieve uitgangspunten een prijs te bepalen,” aldus Van Kessel. “Dat was altijd heel simpel, zeker met behulp van automatisering, en makkelijk te controleren voor de opdrachtgever. Nu moeten de marktpartijen samen bepalen hoe zwaar die prijs weegt. Zestig procent, veertig procent? Dat is allemaal nog onontgonnen terrein.” Volgens wethouder Hans Brouwer van de gemeente Apeldoorn is prijs in elk geval niet meer altijd doorslaggevend: “Het is een combinatie van prijs en andere criteria die op een bepaald moment voor de gemeente relevant zijn. Als gemeente vinden wij social return erg belangrijk om mensen uit onze kaartenbakken te krijgen. Maar dat kan voor elke gemeente anders zijn.” En juist dat, het bepalen van het gewicht van criteria, hield veel congresgangers bezig. Want wat doe je bijvoorbeeld met een inschrijver uit de eigen regio die voor werkgelegenheid zorgt, maar minder punten scoort dan een inschrijver uit een ander deel van het land? En hoe zwaar weegt past performance mee? “We moeten niet zoeken naar een heilige waarheid”, aldus wethouder Michiel Uitdehaag van de gemeente Wageningen. “Je kunt ook niet alles vooraf tot in detail weten en bepalen. Gemeenten moeten er samen met de markt uitkomen. We moeten ons vooral niet laten demotiveren door negatieve verhalen. De verliezers hoor je, de winnaars niet.”

        
Workshops
De bezoekers konden hun zorgen over de uitwerking van de nieuwe aanbestedingswet even laten varen tijdens de workshops na het plenaire gedeelte van het congres. Want daar waren, net zoals vorig jaar, weer bemoedigende vormen van innovatieve samenwerking te zien. De meeste belangstelling ging naar de workshop Praktische toepassing van het gunningcriterium EMVI. Aan de hand van drie concrete projecten werd duidelijk hoe kwaliteitsaspecten van inschrijvers op een objectieve manier kunnen worden vastgesteld en beoordeeld. Tegelijk werd ook geconstateerd dat opdrachtgevers vooralsnog kwaliteit laten meewegen voor slechts tien tot twintig procent. Durf naar veertig of zestig te gaan, aldus Arcadis. EMVI was ook het onderwerp van de workshop Wat doet EMVI met “samen”werken in het centrum? Hier betrof het de Realisatie Centrumroute & aanleg park gemeentehuis Hardenberg. Het gunnen op EMVI zorgde voor veel goede ideeën van inschrijvers. Uiteindelijk werd de aanbesteding gewonnen door de laagste inschrijver die er bewust voor gekozen had om de EMVI onderdelen maar zeer beperkt uit te werken.
De workshop Hoe sociaal is uw organisatie? ging over sociaal aanbesteden in de gemeente Apeldoorn. Het leidde vooral tot de vraag of de inzet van mensen met een kwetsbare arbeidspositie per project moet worden bepaald of op basis van de loonsom over een heel jaar. Hoe dan ook, je hebt er gewoon mee te maken, was het eindoordeel. Bij de workshop Best Value Procurement, omdat er meer is dan alleen papier werd ingegaan op de ervaringen bij het project Herindeling van Splitsingspunt Lent gemeente Nijmegen. Na gunning werd een zogenaamde ‘pre-awardfase’ ingericht. Daarbij was kennisdeling en het werken aan een goede basis voor de samenwerking cruciaal.
Het ging in de workshop vooral over het ontzorgen van de opdrachtgever en de kosten daarvoor. In de laatste workshop Innovatieve aanbesteding groot onderhoud wegen Barneveld werd aangetoond dat je aannemers meer ruimte kan bieden om zich te onderscheiden van collega’s én de doelen van de opdrachtgever beter in kan vullen door marktconsultaties en ruimte te bieden aan de aannemer.

De discussies en workshops gaven genoeg stof om na te praten in het Apeldoornse stadhuis. De vraagtekens over de nieuwe aanbestedingswet blijven, en ook de zorgen over de slagvaardigheid van de politiek. Maar één ding hadden de congresgangers met elkaar gemeen: de absolute wil en het optimisme om er samen uit te komen.


Klikt u hier voor de presentatie van workshop 1 Sociaal aanbesteden.

Klikt u hier voor de presentatie van workshop 2 Innovatieve aanbesteding groot onderhoud wegen Barneveld.

Klikt u hier voor de presentatie van workshop 3 Praktische toepassing van het gunningscriterium EMVI.

Klikt u hier voor de presentatie van workshop 4 Wat doet EMVI met samenwerken?

Klikt u hier voor de presentatie van workshop 5 Best Value Procurement, omdat er meer is dan papier.