Verslag Bouwcongres Apeldoorn: ‘De Aanbestedingswet, 1 jaar later…..’ 2 april 2014


Veel ideeën over nieuwe aanbestedingswet
De zon scheen boven het Apeldoornse stadhuis. Binnen regende het ideeën. Over de nieuwe aanbestedingswet, wel te verstaan, en EMVI in het bijzonder. Op woensdag 2 april keken overheden en ondernemers samen terug op één jaar aanbestedingswet tijdens alweer de zevende editie van het jaarlijkse bouwcongres voor Oost-Nederland. Conclusie: de nieuwe aanbestedingswet met EMVI is een grote stap vooruit, maar er kleven nog nadelen aan. Geen nood. Als de vele tijdens het congres geopperde ideeën worden uitgevoerd, komt het helemaal goed met de wet.








‘Wij denken in dit land dat je geld verdient als je kosten bespaart. Daardoor zit de inkoper aan het stuur. Hij bedingt de laagste prijs en laat de rest het verder maar uitzoeken. Dit eindigt meestal in een Stockholm-syndroom: mensen die tot elkaar veroordeeld zijn, elkaar onder schot houden en onder slechte condities een slecht eindresultaat bereiken.’ Het was de prikkelende aftrap van Jacco Vonhof, voorzitter van VNO-NCW Midden en key-speaker tijdens het congres. Hij verving de geplande hoofdgast Maxime Verhagen en deed dat met verve. Vonhof is een self-made man. Als begin-twintiger startte hij met een ladder en oude bestelwagen zijn eigen glazenwasserbedrijf. Nu staat hij aan het hoofd van een schoonmaakbedrijf in Zwolle, waar 1300 mensen werken. En als bouwaannemers denken dat zij het bij aanbestedingen zwaar hebben, de schoonmaakbranche doet net zo hard mee. ‘Soms zitten we met twintig aanbieders aan één tafel. Dus moet je de waarheid in jouw voordeel verdraaien en maar hopen dat je nog rendement maakt’, aldus Vonhof. Daar konden de aanwezige bouwers zich in herkennen.

Laagste prijs
De aanwezigheid van Vonhof bleek een onverwachte vondst. Hij hield geen monoloog, maar betrok met hulp van dagvoorzitter Arnoud Leerling meteen de hele zaal bij zijn betoog. Zijn aanbestedingservaringen in de schoonmaakbranche waren heel herkenbaar. Bijna identiek aan hoe het er in de bouwwereld tot een jaar geleden aan toe ging en hoe het vanaf de invoering van de aanbestedingswet op 1 april 2013 juist niet meer zou moeten gaan: ‘We timmeren alles dicht om te voorkomen dat het fout gaat, waardoor het dus nooit meer goed gaat. We hebben onszelf gestraft’, aldus Vonhof. Ook als het gaat om EMVI zijn de parallellen met de schoonmaakbranche schrikbarend identiek: ‘Wij noemen dat in onze branche tegenwoordig Best Value Procurement, maar het laagsteprijs-spook waart ook bij ons nog altijd rond.’ Dit was tegelijk de meest gehoorde opmerking tijdens het Apeldoornse bouwcongres. Soms worden EMVI-aanbestedingen met de beste wil van de wereld voor tachtig procent op kwaliteit ingestoken en voor twintig procent op prijs, maar zijn de verschillen tussen de ingediende plannen zo groot, dat men uiteindelijk toch maar op prijs beslist. ‘Een oplossing zou zijn om gewoon het budget te noemen, gekoppeld aan minimale eisen’, aldus Joost Fijneman van Stichting Aanbestedingsinstituut Bouw & Infra. ‘Maar veel budgethouders durven het budget niet te noemen uit angst om te veel prijs te geven’, antwoordde een inkoopcoördinator uit de zaal. ‘Een duidelijk aanknopingspunt’, concludeerde de dagvoorzitter.

MKB
Een andere veelgehoorde opmerking ging over het vele werk dat een EMVI-inschrijving vereist, waardoor MKB-bedrijven niet meer aan bod komen. Een kleine aannemer uit Heteren heeft er niet zoveel moeite mee: ‘Als kleinere aannemer doen wij toch aan vrij veel EMVI-aanbestedingen mee. Je moet er wel veel voor doen, maar door een goede voorbereiding en calculatie krijg je uiteindelijk een betere prestatie tijdens de uitvoering.’ Toch is deze aannemer een van de weinigen die er zo over denkt. Na het plenaire gedeelte van het congres vonden vier workshops plaats. Tijdens de workshop van Bouwend Nederland over de analyse van 2452 openbare aanbestedingen bleek dat het MKB zich door te hoge eisen vaak uitgesloten voelt. Eerder op de middag werd zelfs gesteld dat sommige opdrachtgevers een extreem hoge solvabiliteit eisen, alleen al om een eerste selectie te kunnen maken. Als het gaat om de totale kosten voor een EMVI-inschrijving, vinden veel congresgangers dat die naar beneden moeten. ‘Voor ons is het aan MKB-aannemers moeilijk te verkopen hoeveel we voor een EMVI-inschrijving moeten doen’, aldus een adviseur van een ingenieursbureau. ‘De kosten bij EMVI moeten echt worden geminimaliseerd.’

Past Performance
Een ander heikel punt is het criterium Past Performance. Er was zelfs een hele workshop door de gemeente Hoorn aan gewijd. Door scores toe te kennen aan geleverd werk ontstaat de uitnodigingsshortlist voor een volgend werk. Volgens de sprekers tijdens de workshop leidt het hanteren van past performance tot een meer klantgerichte opstelling van opdrachtnemers, die zich met goede prestaties kunnen onderscheiden van de concurrentie. De systematiek kan op veel sympathie rekenen. ‘Maar hoe kan je bij de aanbesteding van een brug past performance opbouwen als je nooit een eerste brug hebt mogen bouwen? Je kunt dus nooit aantonen dat je de beste bent’, aldus Patrick Jansen van de Regieraad Bouw Oost Nederland. Ook ‘wringt’ het volgens de zaal een beetje als je door een goede past performance voor een nieuwe aanbesteding wordt uitgenodigd, maar vervolgens weer gewoon de goedkoopste moet zijn. Toch zien overheden en ondernemers de werkwijze wel zitten, zo bleek tijdens de workshop. Maar dan bij voorkeur één landelijke systematiek met één landelijke database, waaruit alle opdrachtgevers kunnen putten. Zo worden willekeur en verschillende scoremethodes tussen gemeenten voorkomen. Verder vinden de congresgangers het een goed idee als, naast inschrijvers vanuit past performance, ook altijd één partij uit de regio en één ‘vreemde’ partij wordt uitgenodigd, een aannemer die dus nog nooit een brug heeft gebouwd. Bestuurslid Barend van Kessel van Bouwend Nederland beloofde in elk geval dat zijn organisatie zich hard blijft maken voor één landelijke systematiek.
Praktijk
Veel belangstelling was er ook voor de twee andere workshops die lieten zien hoe EMVI in de praktijk werkt. Zoals de herinrichting van de historische binnenstad van Harderwijk, waarbij de vervanging van het riool gelijktijdig plaatsvindt met de herinrichting van de openbare ruimte. Om zoveel mogelijk overlast voor winkeliers en bewoners te voorkomen zet de gemeente in op een gedegen UAV E&Ccontract met zwaarwegende EMVI-onderdelen zoals bereikbaarheid, communicatie, kwaliteitsborging en planningsmanagement. ‘Dus het onderscheidend vermogen wordt niet in de aanleg van klinkers, maar vooral in service-achtige zaken gezocht?’, zo vroeg een van de workshop-bezoekers. ‘Klopt’, luidde het antwoord klip en klaar. ‘In Ede hebben we dat zelfs als prestatie-indicator opgenomen’, vertelde de spreker van de gemeente Ede. En daarmee was direct het bruggetje naar de laatste workshop gemaakt. Hij presenteerde daar de ‘EMVI-prestatiemonitor’, een online applicatie om de prestaties van de aannemer real-time, dus tijdens de uitvoering, te meten. Het is volgens de ontwikkelaars misschien wel hét antwoord op de vaak tijdrovende en kostenverslindende reguliere EMVI-inschrijving. Een soort EMVI-light voor RAW-bestekken. Want hoewel de prestaties tijdens de uitvoering worden gemeten, vult de aannemer zijn score op diverse onderdelen van tevoren in. Hij moet dat bovendien naar eer en geweten doen. Want als tijdens de uitvoering via de prestatiemonitor blijkt dat zijn gerealiseerde prestatieniveau lager is dan het eerder aangeboden prestatieniveau, dan wordt er een malus in rekening gebracht. Omgekeerd krijgt de aannemer een bonus als hij beter presteert dan verwacht. Volgens de spreker is deze werkwijze een ideale methode voor het streven om een project ‘100% goed’ te laten verlopen.

Het congres leverde enorm veel goede ideeën op en beleefde misschien wel zijn levendigste editie ooit. ‘Het moest maar een echte traditie worden’, aldus gastheer en Apeldoorns wethouder Hans Brouwer.

Klikt u hier voor de presentatie van workshop 1 Analyse aanbesteding

Klikt u hier voor de presentatie van workshop 3 Uitnodigingsbeleid met past performance

Klikt u hier voor de presentatie van workshop 4.1 EMVI-prestatiemeting presentatie Stadswerk

Klikt u hier voor de presentatie van workshop 4.2 UAV E&C contract met EMVI in Harderwijk